İlaç Çeşitleri Nelerdir? Etkilerine Göre İlaç Grupları
İlaçları yalnız tablet, şurup veya kapsül diye ayırmak yetmez. Bunlar ilacın şeklidir. “Antibiyotik, ağrı kesici, tansiyon ilacı” dediğimizde ise ilacı etkisine veya kullanım amacına göre sınıflandırırız. Bakım veren kişi için amaç hangi ilacı seçeceğini bilmek değil; karşılaştığı ilaç grubunu ve temel güvenlik risklerini tanımaktır.
⚠️ Antibiyotik Grip İlacı Değildir
Antibiyotikler belirli bakteriyel enfeksiyonlarda kullanılır. Soğuk algınlığı ve grip gibi viral enfeksiyonlarda işe yaramaz.
Başkasından kalan antibiyotiği kullanmak veya eski reçeteyi yeniden başlatmak doğru değildir
💊 İLAÇ GRUBU
Ne amaçla kullanılır?
Örneğin antibiyotik, analjezik, antihipertansif.
🧴 İLAÇ ŞEKLİ
Nasıl hazırlanmıştır?
Örneğin tablet, kapsül, şurup, damla.
Ağrı kesici bir grup; tablet ise şekildir.
İlaç Çeşitleri Nelerdir?
İlaçlar kullanım amaçlarına ve vücutta oluşturdukları etkiye göre birçok gruba ayrılabilir.
Örneğin:
🦠 antibiyotikler,
🤕 ağrı kesiciler,
🌡️ ateş düşürücüler,
🤧 antihistaminikler,
❤️ tansiyon ilaçları,
💧 diüretikler,
🩸 antikoagülanlar,
🩺 diyabet ilaçları
farklı ilaç gruplarıdır.
Bu liste bütün ilaçları kapsamaz.
Farmakoloji dünyası çok geniş.
Burada hasta ve yaşlı bakımında sık karşılaşabileceğiniz temel grupları tanıyoruz.
İlaç çeşitleri yazımızı okumadan önce şunu iyi bilmeniz gerekmektedir. Hiç bir ilaç, hiç bir surette doktor size bir ilaç önermedikçe almayınız. Ayrıca eczane dışından satın alınamaz.
Antibiyotik Nedir?
Antibiyotikler belirli bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçlardır.
Bakterinin çoğalmasını durdurabilir veya bakteriyi öldürebilirler.
Ama önemli bir ayrım var:
Antibiyotik virüsleri tedavi etmez.
Soğuk algınlığı ve grip için kendi kararınızla antibiyotik başlamayın.
Hani:
“Boğazım ağrıyor, evde antibiyotik vardı.”
deniyor ya…
Boğaz ağrısının nedenini bilmeden antibiyotik seçilmez.
Analjezik Nedir?
Analjezik, yani ağrı kesici ilaçlar ağrının azaltılmasına yardımcı olan ilaç grubudur.
Baş ağrısı, kas-eklem ağrısı veya ameliyat sonrası ağrı gibi farklı durumlarda farklı türleri kullanılabilir.
Bazı ağrı kesicilerin ateş düşürücü etkisi de olabilir.
Ama:
her ağrı kesici ateş düşürücü değildir.
Antipiretik Nedir?
Antipiretik ilaçlar ateşi düşürmeye yönelik etki gösterir.
Bazı ilaçlar hem analjezik hem antipiretik etki taşıyabilir.
O yüzden kutuda iki farklı amaç için kullanılan aynı etkin maddeyle karşılaşabilirsiniz.
İşte burada etkin maddeyi kontrol etmek önem kazanır.
Antiinflamatuar İlaç Nedir?
Antiinflamatuar ilaçlar vücuttaki iltihabi yanıtı azaltmaya yönelik ilaçlardır.
Bazılarının ağrı kesici etkisi de vardır.
Ama:
antiinflamatuar = kas gevşetici
değildir.
İki grup aynı şey değil.
Antihistaminik Nedir?
Antihistaminikler histaminin etkilerini azaltmaya yönelik ilaçlardır.
Alerjik nezle, kaşıntı veya kurdeşen gibi farklı alerjik durumlarda kullanılabilecek türleri vardır.
Bazı antihistaminikler uyku hâli oluşturabilir.
Özellikle yaşlı bir kişide ilaç sonrasında belirgin sersemlik veya dengesizlik fark ederseniz bunu göz ardı etmeyin.
Antiemetik Nedir?
Antiemetik ilaçlar bulantı ve kusmanın kontrol altına alınmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılır.
Bulantının nedeni önemlidir.
Hani:
“Midesi bulanıyor, bulantı ilacı verelim.”
demek yeterli değil.
Bulantı farklı hastalıkların veya başka ilaçların yan etkisi olabilir.
Antidiyaretik Nedir?
Antidiyaretik ilaçlar bazı ishal durumlarında belirtileri kontrol etmeye yardımcı olabilir.
Ama her ishalde kendi kararınızla kullanılmamalıdır.
Özellikle yaşlılarda ishal:
💧 sıvı kaybına,
⚖️ elektrolit bozukluğuna,
😵 halsizlik ve düşme riskine
yol açabilir.
Önce sebep önemlidir.
Laksatif Nedir?
Laksatifler kabızlığın giderilmesine yardımcı olan ilaç grubudur.
Hepsi aynı şekilde çalışmaz.
Bazıları bağırsakta su miktarını artırır, bazıları dışkıyı yumuşatır, bazıları bağırsak hareketini uyarabilir.
Bu yüzden:
“Kabızlık ilacı işte.”
diye bütün ürünleri aynı sanmayın.
Antiasit Nedir?
Antiasitler mide asidini nötralize ederek mide yanması gibi bazı belirtilerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Burada eski bir bilgiyi düzeltelim.
Antiasit:
mide asidi üretimini azaltan ilaçla aynı şey değildir.
Mide asidi üretimini azaltan başka ilaç grupları da bulunur.
Antihipertansif Nedir?
Antihipertansif ilaçlar yüksek tansiyonun kontrol edilmesinde kullanılan farklı ilaç gruplarının genel adıdır.
Hepsi aynı mekanizmayla çalışmaz.
Tansiyon ilacı kullanan yaşlıda özellikle:
- baş dönmesi,
- ayağa kalkarken sersemlik,
- düşme
gibi durumlar fark edilirse bildirilmesi önemlidir.
İlacın dozunu kendi kararınızla azaltmayın.
Diüretik Nedir?
Diüretikler böbreklerden su ve sodyum atılımını artırabilen ilaçlardır.
Kalp yetmezliği, yüksek tansiyon veya ödem gibi farklı durumlarda kullanılabilirler.
Ama:
“Ödem çözücü.”
diye basit bir ürün gibi düşünmeyin.
Sıvı ve elektrolit dengesi önemlidir.
Antidiyabetik İlaç Nedir?
Antidiyabetik ilaçlar diyabetin kontrolünde kullanılan farklı ilaç gruplarıdır.
Tablet, enjeksiyon veya başka ilaç şekillerinde olabilirler.
Bazı diyabet ilaçlarında kan şekerinin gereğinden fazla düşmesi önemli bir risk olabilir.
Yaşlı kişide:
😓 terleme,
🫨 titreme,
😕 bilinç bulanıklığı,
💤 olağan dışı halsizlik
gibi belirtiler varsa bakım planındaki acil yaklaşım uygulanmalıdır.
Antikoagülan Nedir?
Antikoagülanlar pıhtı oluşma veya mevcut pıhtının büyüme riskini azaltmaya yardımcı olan ilaçlardır.
Halk arasında:
“kan sulandırıcı”
denir.
Ama kanı su gibi inceltmez.
Bu ilaçlarda kanama belirtilerinin fark edilmesi özellikle önemlidir.
Yeni başlayan olağan dışı kanama veya büyük morluklar değerlendirilmelidir.
Twitter Adresimiz: https://twitter.com/hastayaslibakim
