Sıvı İlaç Şekilleri Nelerdir? Şurup, Solüsyon ve Süspansiyon
Sıvı ilaçların hepsi birbirine benzemez. Birinde etkin madde tamamen çözünmüşken diğerinde şişenin dibine çöken parçacıklar olabilir. Bu yüzden kimi ilaç doğrudan ölçülür, kimi kullanmadan önce çalkalanır. Bakım veren kişi için önemli olan yalnız dozu bilmek değil, elindeki ilacın hangi şekilde hazırlandığını da tanımaktır.
⚠️ Mutfak Kaşığıyla İlaç Ölçmeyin
Bir çay kaşığı her evde aynı hacimde değildir. Sıvı ilaçların dozu mL üzerinden ve uygun ölçüm aracıyla hazırlanmalıdır.
İlaçta “bir kaşık kadar” küçük bir ayrıntı değildir.
💧 SOLÜSYON
Etkin madde sıvının içinde çözünmüştür.
Homojen bir yapı vardır.
🧴 SÜSPANSİYON
Çözünmeyen küçük parçacıklar sıvı içinde dağılmıştır.
Etiketi öyle söylüyorsa kullanmadan önce çalkalanması gerekir.
Şişe aynı görünebilir. İçindeki yapı aynı değildir.
Sıvı İlaç Şekilleri Nelerdir?
Sıvı ilaçlar, etkin maddenin sıvı bir ortam içinde hazırlandığı farmasötik şekillerdir.
En sık karşılaşabileceğiniz türler arasında:
💧 solüsyon
🥄 şurup
🧴 süspansiyon
⚪ emülsiyon
💦 damla
bulunur.
Hepsi sıvıdır ama hazırlanış biçimleri aynı değildir.
O yüzden şişeye bakıp:
“Sıvı ilaç işte.”
demek yetmez.
Etiketini okuyun.
Merhem (POMAD)
- Deriye sürülerek kullanılan, katı ilaçlardır. İlacın hayvansal yağlar ya da vazelinle karıştırılmasıyla elde edilen ilaç şeklidir.
- Genellikle cilt ve mukoza hastalıklarında dıştan sürülür. Örneğin, vazelin pomad deriyi yumuşatmak amacıyla kullanılır. Ayrıca gözde kullanılan steril pomadlar da vardır.
Losyon
- Cildi korumak için sürülerek kullanılan, likit hâlindeki ilaçlardır. Sulu solüsyonlardır. Sadece deriye uygulanırlar. Etkileri, içerdikleri ana maddeye göre değişiklik gösterir. Örneğin bit tedavisinde kullanılan Kwell losyonu.
Şurup Nedir?
Şurup, ağızdan kullanımı kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış sıvı ilaç şekillerinden biridir.
Tatlandırılmış olabilir.
Özellikle tablet yutmakta zorlanan kişiler için bazı ilaçların şurup veya başka sıvı formları bulunabilir.
Ama:
“Şurupsa zararsızdır.”
diye düşünmeyin.
İçindeki etkin madde yine ilaçtır.
Dozu önemlidir.
Süspansiyon Nedir?
Süspansiyonda etkin madde sıvının içinde tamamen çözünmez.
Küçük parçacıklar sıvının içinde dağılmış durumdadır.
Beklediğinde bu parçacıkların bir bölümü şişenin dibine çökebilir.
Bu yüzden etikette “çalkalayınız” uyarısı varsa ilacı ölçmeden önce şişeyi uygun şekilde çalkalamak gerekir.
Çalkalamazsanız ilk dozla son doz aynı yoğunlukta olmayabilir.
İşte fark burada.
Magma
- Suda erimeyen ilaçların, iri tanecikli süspansiyonudur. Süte benzeyen beyaz renkli ilaçlardır.
Ampul ve Viyal
- Ampuller genellikle tek tozluk steril cam kaplardır. Viyallerde ise birden fazla dozda ilaç bulunur. Enjeksiyon şeklinde ve sistemik etki sağlamak için kullanılır.
Flakon
- Toz hâlinde cam kaplarda bulunan bu ilaçlar, içerisine steril distile su veya serum fizyolojik ilavesi ile eritildikten sonra enjekte edilirler.
Solüsyon Nedir?
Solüsyonda etkin madde sıvının içinde çözünmüş durumdadır.
Gözünüzle ayrı parçacıklar görmezsiniz.
Solüsyonlar kullanım yerine göre ağızdan, gözden, kulaktan veya farklı uygulama yollarından kullanılabilecek şekilde hazırlanabilir.
Burada önemli nokta şu:
Solüsyon kelimesi tek başına uygulama yolunu söylemez.
Şişenin üzerindeki kullanım talimatına bakılır.
Lavman
- Rektuma uygulanmaya yönelik özel hazırlanmış solüsyon veya suspansiyon şeklindeki preparatlardır. Örneğin boşaltıcı lavman olarak kullanılan ‘’müshil + su’’ vücut sıcaklığında hazırlanarak kullanılır.
Emülsiyon Nedir?
Emülsiyon, normalde birbirine karışmayan iki sıvıdan birinin diğerinin içinde küçük damlacıklar hâlinde dağılmasıyla oluşan ilaç şeklidir.
Yağ ve suyu düşünün.
Normalde ayrılırlar.
Uygun yardımcı maddelerle bu yapı daha dengeli hâle getirilebilir.
Emülsiyon ile süspansiyonu karıştırmayın.
Süspansiyonda dağılmış olan madde katı parçacıklardır.
Emülsiyonda ise sıvı damlacıklarıdır.
İlaç Damlası Nedir?
Bazı sıvı ilaçlar damla şeklinde hazırlanır.
Damlanın:
👁️ göze,
👂 kulağa,
👃 buruna,
👄 ağızdan
kullanılan çeşitleri bulunabilir.
“Damla” kelimesini görmeniz ilacın nereye uygulanacağını tek başına söylemez.
Kutuyu ve etiketi okuyun.
Göze hazırlanmış damlayla kulak için hazırlanmış ürün aynı şey değildir.
Sıvı İlaç Kullanımında En Sık Yapılan Hatalar
⚠️ Mutfak kaşığıyla doz ölçmek
⚠️ Süspansiyonu çalkalamadan ölçmek
⚠️ mL ile mg’ı birbirine karıştırmak
⚠️ Farklı yoğunluktaki üründe eski ölçüyü kullanmak
⚠️ Etiketi okumadan ilacı başka içeceğe karıştırmak
⚠️ Yutma güçlüğü olan kişiye sıvı ilacı hızlı vermek
⚠️ Saklama koşulunu kontrol etmemek
⚠️ Hazırlanan sıvı ilacın kullanım süresini gözden kaçırmak
Küçük görünen hatalar dozun değişmesine yol açabilir.
