Çevre Kirliliği ile Mücadele ve Sürdürülebilir Çözüm Yolları

Çevre kirliliğinin nedenleri

Doğanın temel fiziksel unsurları olan  hava, su ve toprak üzerinde olumsuz etkilerin oluşması ile ortaya çıkan ve canlı öğelerin hayati aktivitelerini olumsuz önde etkileyen çevre sorunlarına “çevre kirliliği” adı verilmektedir. Çevre kirliliği, kısaca, insanı ve diğer canlıları olumsuz yönde etkileyecek, yok edecek tüm çevre koşullarıdır.

İnsanlar, toplumsal yaşam ilişkiler içerisinde doğal kaynaklan kullanarak, teknoloji geliştirerek, ekonomik faaliyetlerde bulunurlar. Bu faaliyetlerin gelişimi ile insanlar, kendilerine yapay çevreyi oluştururlar. Toplumlar, yapay çevre içindeki yaşam koşullarını geliştirirken doğa ile sürekli bir ilişki içindedir. İnsan ve doğa arasındaki bu ilişki, ekolojik sistemin bir parçasıdır. İnsanoğlunun yeryüzünde yaşamaya ve kendisine ait yapay çevre oluşturmaya başlamasından bu yana insan ve doğa arasındaki denge, insan aleyhine devamlı olarak bozulmuştur. Özellikle son yıllarda ekolojik dengeyi süratle bozarak çevre sorunları yaratan insan, bu sorunların kendisine dönmesi ve sağlığını olumsuz yönde etkilemesi üzerine çevre bilincine varabilmiş ve bu kavramı kabul etmiştir.

Çevre Sağlığı

Çevre sağlığı çalışmaları, insanı ve diğer canlıları, canlılıklarını sağlıklı sürdürme yönünde etkileyecek çevre koşullarını sağlama çalışmalarıdır. Doğada büyük küçük hiçbir canlı tek başına bulunmaz. Diğer hiçbir canlının bulunmadığı, belli fiziksel, kimyasal koşulların karşılanmadığı bir ortamda var olamaz. Canlının bulunduğu yerdeki fiziksel, kimyasal koşullar ve diğer canlılar, o canlının çevresini oluşturur. Ekolojik anlamda çevre sözcüğü, bireyle ilişkili canlı cansız her şeyi kapsar. Böylelikle, her organizmanın çevresi canlı ve cansız olmak üzere iki kısımdan oluşur. Çevre sağlığı, çevreyi oluşturan öğelerin insan sağlığı ile bağdaşacak biçimde korunması, eğer bunlarda sağlık yönünden sakıncalar varsa bu olumsuz şartların düzeltilmesi ya da hafifletilmesi çabalarını amaçlayan bilim ve uygulamalardır. Çevre sağlığı, toplumların sağlık düzeyini önemli ölçüde etkilemektedir.

Fiziksel Kirlenme

Çevreyi meydana getiren toprak, su ve havanın fiziksel özelliklerinin tamamının veya bir kısmının insan, hayvan ve bitki sağlığını tehdit edecek, olumsuz yönde etkileyecek biçimde bozulması ve değişmesi olayıdır. Örneğin; çeşitli fabrika atıklarının akarsu ve göllere boşaltılması, doğal erozyon ile toprakların göl ve denizlere taşınması açık kahverenginden, kırmızı siyaha kadar değişen renk almasına neden olmaktadır. Bu olay suların fiziksel kirlenmesidir.

Kimyasal Kirlenme

Doğal çevreyi oluşturan toprak, su ve havanın kimyasal özelliklerinin canlıların hayatî faaliyetlerini ve aktivitelerini olumsuz yönde etkileyecek biçimde bozulmasıdır. Örneğin; çeşitli fabrika katı ve sıvı atıklarının verimli tarım arazilerine veya akarsu ve nehirlere boşaltılması söz konusu tarım topraklarının, akarsu ve göllerinin zararlı ağır metallerle kirlenerek kimyasal kirlenmeye maruz kaldığını gösterir.

Biyolojik Kirlenme

Doğal ortamı oluşturan toprak, hava ve suyun çeşitli mikroorganizmalarla kirlenmesi ve dolayısıyla mikrobiyolojik yapının bozulması mikrobiyal kirlenmeyi, aynı ortamların mikroorganizmalarla kirlenmesi ise biyolojik kirlenmeyi tanımlar. Örneğin, tarım alanlarının kanalizasyon suyu ile sulanması veya kanalizasyon sularının akarsu, göl ve denizlere boşaltılması ile kanalizasyon sularında bulunan hastalık yapıcı mikroorganizmalar toprağa, suya ve atmosfere geçerek bu ortamların mikrobiyolojik kirlenmesine yol açar.

Klasik kirlilik tanımlarının (hava, su, toprak) ötesinde, modern dünyanın getirdiği yeni tehditler de ekolojik dengeyi sarsmaktadır. Sanayileşme ve şehirleşmenin kontrolsüz büyümesi, sadece fiziksel çevreyi değil, insan psikolojisini de tehdit eden Gürültü Kirliliği ve doğal ritmimizi bozan Işık Kirliliği gibi kavramları hayatımıza sokmuştur. Artık çevre kirliliği denildiğinde sadece bacadan çıkan dumanı değil, doğada yüzyıllarca kaybolmayan mikroplastikleri, radyoaktif atıkları ve elektronik çöpleri de hesaba katmak zorundayız.

Bu noktada çözüm, “kirlendikten sonra temizlemek” değil, “kirletmemeyi öğrenmek” ilkesinde yatmaktadır. Sürdürülebilirlik kavramı tam da burada devreye girer. Bireysel olarak atacağımız her adım; enerji tasarrufu yapmak, tek kullanımlık plastiklerden kaçınmak ve “Sıfır Atık” prensibini benimsemek, karbon ayak izimizi küçülterek küresel ısınmayla mücadeleye katkı sağlar. Unutmamalıyız ki doğa, insan olmadan da varlığını sürdürebilir; ancak insan, sağlıklı bir doğa olmadan var olamaz. Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak bir tercih değil, zorunluluktur.

Çevre kirliliğinin türlerine göre kaynaklarını ve çözüm yollarını daha net görebilmeniz için aşağıdaki tabloyu hazırladık:

Kirlilik Türleri, Kaynakları ve Çözüm Stratejileri
Kirlilik Türü	Temel Kaynak	Etkili Çözüm Yolu
Hava Kirliliği	Fosil yakıtlar, egzoz gazları, sanayi bacaları.	Yenilenebilir enerjiye geçiş ve toplu taşıma kullanımı.
Su Kirliliği	Endüstriyel atıklar, plastikler, tarım ilaçları.	İleri biyolojik arıtma tesisleri ve organik tarım.
Toprak Kirliliği	Ağır metaller, piller, aşırı gübreleme.	Geri dönüşümün yaygınlaşması ve atık pillerin ayrıştırılması.
Gürültü Kirliliği	Trafik, inşaat çalışmaları, yüksek sesli eğlence.	Ses yalıtımı, şehir planlaması ve yeşil bariyerler.